Expositie 'Componisten in oorlogstijd'

De levens van twintig in Nederland vervolgde componisten worden belicht met foto’s, documenten, brieven, tekeningen en muziekfragmenten. Ze werden vervolgd om hun afkomst of standpunten, doken onder, gingen in het verzet of werden gedeporteerd. Na de oorlog werden hun namen en hun werken bijna vergeten.

Nederland kende een bloeiend muziekleven in de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw. Componisten als Géza Frid en Rosy Wertheim hadden een internationale carrière; koordirigent en componist Israël Olman was geliefd bij duizenden zangers. Max Vredenburg en Hans Lachman componeerden muziek bij films; in het Concertgebouw klonken composities van Henriëtte Bosmans (foto) en Leo Smit. Nederland was een veilige haven waar buitenlandse vluchtelingen als Franz Weisz en Hans Krieg een nieuw leven opbouwden. De Tweede Wereldoorlog maakte een abrupt einde aan soms pas ontluikende, soms glansrijke muzikale carrières. 

Een bekende naam in de geschiedenis van Kamp Vught is die van Marius Flothuis (1914-2001). Als assistent-artistiek leider van het Concertgebouw weigerde hij zich te conformeren aan de regels van de bezetter en werd prompt ontslagen. Zijn verzetsactiviteiten werden verraden en na barre jaren in de kampen Vught en Sachsenhausen en een helse dodenmars kwam hij volledig uitgeput in Amsterdam terug. Flothuis schreef muziek als tegenwicht tegen al het lelijke om hem heen. De ‘Sonata da camera’  en de 'Aubade' schreef hij in Kamp Vught. Vanaf 1955 was hij onder meer lange tijd artistiek leider van het Concertgebouworkest. 

Nico Richter (1915-1945, midden) componeerde sinds zijn dertiende, maar zijn vader wilde dat hij een ‘echt’ beroep koos. In 1941 studeerde hij af als arts, maar liet de muziek nooit los met korte, krachtige composities. De politiek bewuste Richter raakte al vroeg betrokken bij het verzet. Hij werd vanaf 1942 gevangen gehouden in de kampen van Amersfoort, Vught, Westerbork en Auschwitz. In januari 1943 kwam hij in het net geopende Kamp Vught aan als ‘Jude nr. 1982’. Uiteindelijk keerde hij in 1945 terug uit Dachau, meer dood dan levend. Op zijn sterfbed dicteerde hij nog zijn laatste compositie voor fluit, viool en cello.

Eleonore Pameijer is fluitist en artistiek leider van de Leo Smit Stichting. Hier zie je 'Sonata da Camera' van Marius Flothuis ('Podium Witteman') door Eleonora Pameijer en Tobias Borsboom (piano).

Op initiatief van de Leo Smit Stichting, genoemd naar de Amsterdamse componist (1900-1943) krijgen in de Tweede Wereldoorlog vervolgde componisten een podium. De expositie is ontwikkeld door de Leo Smit Stichting op basis van onderzoek door Eleonore Pameijer en Carine Alders. Samenstelling Susanne van der Wolf; ontwerp Victor Levie. Met dank aan Stichting Levi Lassen en Stichting Collectieve Maror-gelden. Lees meer over de Leo Smit Stichting.

 

Beeld boven: voorblad van partituur 'Trio à Cordes' van Dick Kattenburg, 1938. Homepage: Leo Smit, Rosa Spier en Eduard van Beinum repeteren voor het Concertino voor harp en orkest in 1934.
Met dank aan het Haags Gemeentearchief (beheerder van de collectie Nederlands Muziek Instituut). De expositie is te zien tot 1 april 2022.

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.