‘Vrouwen in verzet’

Johanna ‘Hannie’ Schaft – bekend als ‘het meisje met het rode haar’ – en de zusjes Truus en Freddie Oversteegen behoren tot de bekendste verzetsheldinnen van Nederland. In de oorlog waren zij de drie meest gezochte vrouwen van Nederland. Hannie, Freddie en Truus zijn nog tieners als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Zij raken al snel overtuigd dat zij moeten vechten voor hun idealen: solidariteit en gelijkheid. De verhalen van Hannie, Truus en Freddie zijn te zien in de expositie ‘Vrouwen in verzet’ in Nationaal Monument Kamp Vught. Deze expositie, mogelijk dankzij een bijdrage van het vfonds, is ontwikkeld door Museum Haarlem en wordt door NM Kamp Vught uitgebreid. Tijdens het Jaar van Verzet is in oorlogs- en verzetsmusea in het hele land aandacht voor verzet in al haar uiteenlopende vormen.

Keuzes

De wereld van Hannie (19), Truus (16) en Freddie (14) verandert totaal vanaf de bezetting in mei 1940. Zij moeten al vroeg hun toekomstdromen loslaten en volwassen keuzes maken. De vriendinnen pleegden gewapende aanslagen op de Duitse bezetter, collaborateurs en landverraders. Minder bekend is dat zij ook onderdak zochten voor joodse kinderen. Truus zei hierover in een interview: “Dat werk kon heel gemakkelijk door vrouwen worden gedaan. Die kinderen schoven van gezin naar gezin. Het was afschuwelijk. Als je die stumpers zag. Ik heb ze gezien, vier, vijf jaar oud waren ze, en helemaal grijs. Daar kon Hannie niet tegen. Die vond het zo verschrikkelijk en moest daar elke keer om huilen.”
De ouders van Hannie, Aafje en Pieter Schaft, werden in juli 1944 werden opgepakt en naar Kamp Vught afgevoerd als ‘gijzelaars’. De Duitse bezetter wilde zo bereiken dat Hannie zich zou aangeven, een tactiek die veel gebruikt werd om verzetsstrijders tot overgave te dwingen. Hannie meldde zich niet, op advies van haar vriendinnen en na twee maanden werden haar ouders – die te werk waren gesteld in het Philips-Kommando – vrijgelaten. Hannie Schaft wordt in april opgepakt en op 17 april 1945 door de bezetter gefusilleerd. Truus en Freddie Oversteegen hebben het geluk de oorlog te overleven.

Persoonlijke voorwerpen

Het verhaal wordt onder meer verteld door de ogen van Hannie, wat de expositie toegankelijk maakt. Ook de uitvergrote tekeningen van illustrator Eric Coolen dragen hieraan bij. Te zien zijn onder andere de bekende vermommingsbril*  en het pistool van Hannie Schaft, haar sieraden, een tasje en kindertekeningen. Truus Menger-Oversteegen (1923-2016) werd na de oorlog een bekend kunstenaar en beeldhouwer en schilder. Zij schonk in 1995 een bronzen replica van haar beeld ‘Leidse vrouwen in verzet’ aan Nationaal Monument Kamp Vught, dat te zien is in deze expositie. Freddie Oversteegen (1935) was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de expositie in Museum Haarlem. Zij vatte hun verzetswerk in 2016 samen als: “Het enige wat telt zijn onze daden van toen.”
* De vermommingsbril is een bruikleen van het Verzetsmuseum Amsterdam en is in Vught te zien t/m eind september i.v.m. de expositie ‘1001 vrouwen in de 20e eeuw’.

* Voor het middelbaar onderwijs is een gratis educatief aanbod ontwikkeld.
* Omroep Brabant sprak met Hannie Menger, dochter van Truus Menger (2 min.):

* Bekijk Gewapend verzet van Andere Tijden (2012, 30 min.): een deel van de interviews met Truus en Freddie is onderdeel van deze expositie.
* Voor deze expositie is als basis het boek Hannie van Peter Hammann gebruikt; te koop in de museumwinkel á € 25,00.
* Lees een artikel van historicus Tessa Mulders met meer informatie over de achtergronden en motivaties van Hannie, Truus en Freddie.
* Beluister een interview van NPO Focus met Pina Carda van Museum Haarlem en Peter Hammann.

Foto’s boven: bezoeker bij vitrine met pistool en bril van Hannie; bij de illustratie van Eric Coolen (foto’s Jan van de Ven); Truus Oversteegen brengt een kist met wapens weg over het Noordzeekanaal (foto Verzetsmuseum Amsterdam); homepage: brilletje van Hannie Schaft, collectie Verzetsmuseum Amsterdam.

Onze activiteiten worden mede mogelijk gemaakt door het vfonds met middelen uit de Nationale Postcode Loterij, de BankGiro Loterij en de Nederlandse Loterij.